ADMINISTRASJONSHISTORISK OVERSYN FOR SURNADAL KOMMUNE

Formannskapslovene av 1837 er opphavet til at det vart oppretta formannskapsdistrikt i Noreg. I utgangspunktet var det dei gamle prestegjelda som skulle utgjere eit formannskapsdistrikt. Ein byrja noko seinare på 1800-talet å kalle desse formannskapsdistrikta for herad, og på 1900-talet vart kommunenemninga den vanlegaste.

Den noverande Surnadal kommune har tidlegare vore delt i tre herad; Surnadal herad, Stangvik herad og Åsskard herad. Nedanfor følgjer eit stutt administrasjonshistorisk oversyn.

Stangvik herad

 ”Stangvig sogns Formandskabsdistrikt” omfatta i 1837 forutan Stangvik, også det seinare Åsskard herad.

Stangvik var i 1837 577 km² stort og hadde eit folketal på 1877 innbyggjarar.

Ein del gardar ved Surnadalsfjorden og ved Meisingsetvågen høyrde også med til Stangvik. Desse gjekk over til høvesvis Tingvoll herad og Surnadal herad i 1874 og i 1879.

Garden Møklegjerdet  vart overført frå Stangvik til Surnadal i 1886, og garden Sjøflot likeeins i 1897. I 1879 fekk også Stangvik seg tillagd nokre gardar frå Halsa herad.

Åsskard herad vart skilt ut frå Stangvik herad i 1895.

Åsskard herad

Åsskard herad vart skilt ut frå Stangvik etter kongeleg resolusjon av 27. oktober 1894, og første valet på eige heradstyre vart halde den 5. april 1895.

Ved delinga fekk det nye Åsskard herad ei folkemengd på 629 innbyggjarar og det nye Stangvik herad ei folkemengd på 2354 innbyggjarar.

I 1915 vart gardane Staknes, Dragset, Heggem, Heggemsnes og Kallset overført frå Halsa herad til Åsskard. Heradet fekk etter dette ei flatevidd på 149 km².

Surnadal (gamle) herad

Surnadal prestegjeld omfatta i 1837 Rindal sokn, Mo sokn, Ranes sokn og Øye sokn. Desse sokna utgjorde også eit tinglag, og i følgje med formannskapslova av 1837 utgjorde desse også eit formannskapsdistrikt.

I 1854 vart det valt ein komité til å førebu ei deling av heradet, og den kom med framlegg om at Øye, Ranes og Mo sokn skulle utgjere Surnadal herad, medan Rindal sokn skulle utgjere Rindal herad. Denne innstillinga vart vedteke 5. juni 1855, og etter kongeleg resolusjon av 26. august 1857 var delinga eit faktum. Ved delinga fekk det nye Surnadal herad ei folkemengd på 3105 innbyggjarar og det nye Rindal herad ei folkemengd på 2684 innbyggjarar.

I 1879 vart nokre gardar overført frå Surnadal til Stangvik.

Surnadal kommune frå 1964

Under den landsomfattande prosessen med kommunesamanslåingar kring midten av 1960-talet, vart også Surnadal, Stangvik og Åsskard herad involverte. Dei tre herada vart då slått saman til ein ny storkommune med namnet Surnadal frå den 1. januar 1965.

Ein hadde i tillegg eit par grensereguleringar. Ålvundfjord krins av Stangvik herad vart overført til Sunndal kommune og Åsprong-Sandnes frå Stangvik herad vart overført til Tingvoll kommune.

Kjelder:   Helland, A.: Romsdals amt, bd. II. Kristiania 1911

                 Olafsen-Holm, J.: Romsdals amt. Møre og Romsdal fylke. Ålesund 1939

                 SSB: Historisk oversikt over kommune- og fylkesinndelingen. Oslo 1999